İktisat Tarihi Ünite 5 ders notları

GEÇ ORTAÇAĞ’DA AVRUPA
EKONOMİK KRİZ
 Ekonomik Kriz

– Daha önceleri Rönesans dönemindeki sanat, kültür ve mimarideki hareketlilik ekonomik canlılığın da göstergesi olarak kabul ediliyordu.

– Ancak bu dönemde şimdi azalan üretimin, düşen hayat standartlarının ve yaygın hoşnutsuzluğun var olduğu kabul edilmektedir.

– Bu nedenle Rönesans Dönemi, ekonomik düşüş dönemi olarak görülmektedir.
EKONOMİK KRİZ
 Carlo Cipolla

– Carlo Cipolla’ya göre 15. yy’da ekonomi hâlâ esnek ve dinamikti. Cipolla’nın bu görüşüne neden olan unsurlar;
 Bu dönemde İngiliz kumaş sanayinde üretimin ve ihracatın artması
 Braban’da kumaş üretiminin kuzeye doğru yayılması
 Avrupa’nın pek çok kısmında bölgesel refahın alanlarının oluşmasıdır.

– Cipolla’ya göre bu dönemde uluslararası işbölümü yeniden şekillenme sürecindeydi.

– Avrupa’da büyüme dönemi 14. yy’ın başlarında sona ermiştir. Bunun nedenleri;
 Devri Hareketler: Bu düşüş, ekonomik hareketlerin devri niteliğinin bir sonucudur
 Mali Nedenler: Krizin başlangıcı bu dönemde Avrupa’da yaşanan mali sıkıntılardır
 İklim Değişmeleri: Krizin ortaya çıkmasının nedeni iklimde yaşanan değişmelerdir.
EKONOMİK KRİZ
 14. Yüzyıldaki Krizin Nedenleri

– Devri Hareketler
 Mevcut teknoloji içinde genişlemenin optimal noktasına varılınca geriye dönüş kaçınılmazdı.
 1300’lerde Avrupa böyle bir doyma noktasına gelmiştir
 Mevcut teknolojiye göre nüfus yoğun hale gelmiş ve tarımda azalan verimler kuralı işlemeye başlamıştır
 Bu durum yiyecek kıtlığına, salgınlara ve hastalıklara yol açarak krize neden olmuştur

– Mali Nedenler
 Avrupa’da 1335-45’lerde başlayan Yüzyıl Savaşları nedeniyle savaş ekonomisi içine girdi
 Bu durum vergi gelirlerine ihtiyacı artırdı ve ağır vergileme sistemi oluştu
 Krallar mali ihtiyaçları karşılamak için borçlanma yoluna gitti
 Ekonomideki likidite sıkıntısı derinleşti, fiyatlar hızla yükseldi, kriz oluştu.
 Savaşların yüksek ekonomik ve sosyal maliyeti en çok Fransa’da etkili oldu.
EKONOMİK KRİZ
 14. Yüzyıldaki Krizin Nedenleri

– İklim Kötüleşmesi
 14. yy’da ortaya çıkan iklim kötüleşmesi hasadı olumsuz etkilemiş, bazı ürünler ekilemez olmuştur
 Aşırı sıcak geçen yaz ayları veba mikrobunun taşıyıcısı olan siyah farelerin aşırı çoğalmasına neden olmuştur
 Bu ise salgın hastalıkları beraberinde getirmiş ve nüfus azalmıştır. (Bu açıklamaya yapılan itiraz, zirai daralmanın iklim değişmesinden önce başlamış olmasıdır)

TARIM
 Tarımda Yaşanan Gelişmeler

– Özet
 Salgın sonucunda nüfus azaldı ve kıt bir faktör haline geldi
 Toplam talep, nüfustaki azalmaya paralel bir şekilde düştü
 Ortalama köylü işletmeleri büyüdü
 Nüfusun düşmesi rezervler üzerinde olumsuz bir etkide bulundu
 Lordlar ekim alanlarını çayırlara dönüştürdü
 Talep daraldı, arz arttı ve fiyatlar düştü
 Fiyatlardaki düşüşten şehirli nüfus fayda sağladı (kırda ise geçimlik üretim yapan köylü)

TARIM
 Salgın Öncesinde Durum

– Avrupa ekonomisinde darboğazlar yaşanmaktaydı.
– Demografik baskı sonucunda düşük verimli topraklar üretime açıldı
– Bu yüzden toprağın ve işgücünün marjinal prodüktivitesi azaldı
– Toprak nüfusa göre kıt bir faktör haline geldi, değeri yükseldi
– Buna karşılık ücretlerde düşüş yaşandı
– Bunun sonucunda kıtlıklar ve ardından salgınlar geldi
– Yaşanan veba salgını sonucunda Avrupa’da 25 milyon insan öldü

TARIM
 Salgın Sonrasındaki Durum

– 14. yy ortasında yaşanan büyük nüfus kırımı üretimin iki temel faktörünün (toprak ve emek) kıtlık durumlarını çarpıcı bir şekilde değiştirdi
– İşgücünün %25 oranında azalması onu yetersiz hale getirdi
– Bunun sonucunda köylüler;
 Malikanelerde kendi şartlarını hakim kılmaya çalıştılar
 Daha yüksek ücret talep ettiler
 Angaryaların nakdi ödemelere çevrilmesini talep ettiler
 Daha düşük kiralar teklif ettiler
– Lordlar bu tekliflere fazla yanaşmayınca köylü isyanlarına yol açtı

TARIM
 Talep ve Üretim

– Toplam talep, nüfustaki azalmaya paralel bir şekilde düştü
– Daha az yiyeceğe ihtiyaç olduğundan tarım en verimli topraklarla sınırlandırılarak ekim alanları daraltıldı
– Bu dönemde Avrupa’da pek çok köy boşaltıldı
– Üretim daha verimli topraklarda sürdürüldü, dolayısıyla verim arttı
– Böylece köylünün istediği gibi üretebileceği ve satabileceği bir ürün fazlası ortaya çıktı
TARIM
 Köylü İşletmeciliği ve Rezervler

– Bu dönemde ortalama köylü işletmeleri büyümüştür
– Köylü nüfusun salgınlar nedeniyle azalması, küçük ve parçalanmış işletmelerin bütünleşmesi ve büyümesi sonucunu doğurmuştur
– Bu bütünleşme;
 Miras
 Kiraların düşürülmesi
 Toprak satın alınması yoluyla gerçekleşti.

– Nüfusun düşmesiyle rezervler işgücü sıkıntısı içine girdi
– Rezerv toprak sahipleri, bu nedenle daha az işgücü gerektiren işlere yöneldiler
– Bağcılık faaliyetleri yaygınlaştı, keten, kendir ve boya maddeleri için üretim arttı
– Lordlar için en alternatif kullanım şekli ekili alanların çayırlara dönüştürülmesiydi
TARIM
 Fiyat Gelişmeleri

– Azalan nüfus nedeniyle şehirlerde talep daralmış, ancak köylü işletmelerinin büyümesiyle oluşan verim artışı sonucunda ürün arzı artmıştı. Bu nedenle fiyatlarda düşüş yaşanmıştı.

– Tarımsal malların fiyatlarının düşüşü köylü ve şehirli kesimlerin refahını farklı şekilde etkiledi
– Köylüler nakdi gelirlerinin azalması nedeniyle zarar gördüler. Ancak geçimlik üretim yapan köylü, daha büyük ve verimli topraklara sahip olduğu için bu kriz döneminden kazançlı çıktı.
– Şehirlerde ise sınai ürünlerin fiyatları çok fazla düşmedi. Bu nedenle başlangıçta düşen fiyatlardan başlangıçta şehirli nüfus faydalandı.
– Ancak zamanla köylünün gelirinin azalmasıyla şehirli tüccar ve esnaf müşterilerinin büyük kısmını yitirdi
TARIM
 Doğu Avrupa’da Durum
– 14. yy’da salgının etkisi Doğu Avrupa’da daha sınırlı oldu
– Bu bölgede fazla nüfus baskısı yoktu
– 13. yüzyılda en hızlı şehirleşme hareketi;
 Polonya
 Macaristan
 Çekoslavakya’da görüldü
– Buradaki şehirlerden en büyükleri;
 Prag
 Krakow
 Budapeşte’dir.
TARIM
 Doğu Avrupa’da Üretim
– Küçük şehirlerin Doğu Avrupa’da yaygınlaşması bölgedeki talebi artırdı
– Bu bölgede tahıl üretiminde artış oldu ve buralar pazarlara yakındı
– Üretimde yaşanan artış fiyatların düşmesine yol açtı
– Hububat fiyatlarında yaşanan düşüş köylü üzerinde lordların kontrolünün artmasına neden oldu
– Bu kontrolün temel nedeni asil sınıfın daha güçlü olmasıdır
TİCARET VE SANAYİ
 Yeni Teknikler ve Şehirler
– Toplam ticaret hacmi bu dönemde düşüktü
– Tüccarlar daralan iş hacmi karşısında işlemlerini rasyonelleştirmek için çift girişli muhasebe sistemini benimsediler
– 15. yy’ın firmaları daha küçüktü
– Büyük firmalar iflas riskini azaltmak için holdinglere benzer bir organizasyon geliştirdiler
– Ticarette bölgesel kaymalar ortaya çıktı
 Floransa ve Venedik rakiplerini sindirdiler
 14. yy’da Cenova Panayırı, Champagne Panayırı’nın yerini aldı
 Kuzey’de Antwerp giderek Bruj’un yerini aldı
 Alman Hansa’sı rakiplerine imtiyaz kaptırmamak için resmi bir örgüt haline geldi
TİCARET VE SANAYİ
 Sınai Mal Üretimi ve Loncalar
– Sanayide mamul mal üretimi salgından sonra düştü
– Kırsal talep köylünün azalan satın alma gücü nedeniyle azaldı
– Şehirli nüfus artan nispi gelir nedeniyle lüks mallara yöneldi
– Yeni sanayi merkezlerinde özellikle de kırsal bölgelerde üretim artıyordu
– Loncalar talepteki düşüşten sonra arzı kontrol etmek için;
 Düzenlemelerini sıklaştırdılar
 Üretimlerini sınırlandırdılar
 Çalışma şartlarını belirlediler
 Mesleğe giriş şartlarını zorlaştırdılar

TİCARET VE SANAYİ
 Mamul Mal Üretimi

– Sınai üretimde genel bir düşme söz konusuydu
– 16. ve 17. yüzyıllarda bazı şehirlerde sınai üretimde düşme görülmekteydi. Bu şehirler;
 Flaman
 Flandra
 Kuzey İtalya’dır.

– Yeni sanayi merkezlerinde, özellikle de kırsal bölgelerde sınai üretim genişlemekteydi.

– Madeni üretimde ise Ortaçağ’ın sonlarında bir genişleme görülmekteydi.
SANAYİNİN KIRSAL BÖLGELERE GÖÇÜ
 Sanayinin Şehirden Kıra Göçü

– Ortaçağ’ın sonlarında sanayi şehirlerden kırlara doğru kaymaya başladı
– Büyük çapta dokuma sanayi, küçük çapta demir sanayi göç etti
– Bu göçün nedenleri;

– Su gücüyle çalışan basit makinelerin (su değirmenleri) sanayide artan ölçüde kullanılması; Bu yolla
 Un öğütülüyor
 Kumaş kalıplanıyor
 Boya maddeleri eziliyor
 Demir ocaklarına hava pompalamak için güç kaynağı oluyordu
SANAYİNİN KIRSAL BÖLGELERE GÖÇÜ
 Sanayinin Şehirden Kıra Göçü

– Şehir sanayilerinin talep yapısındaki gelişmelere uyma konusunda yeterli esnekliği gösterememesi
 Şehirlerdeki lonca düzeni esnekliğin önünde engel teşkil ediyordu

– İşgücünün kırsal bölgede daha ucuz olması
 Şehirde esnaf kırda olmayan bazı vergileri ödemek zorundaydı
 Kırsal kesimde sınai faaliyet işçi için ek bir marjinal faaliyetti.
 Kırsal sanayide daha az kontrol ve sınırlama bulunmaktaydı
SANAYİNİN KIRSAL BÖLGELERE GÖÇÜ
 Tüccar Kapitalist ve Putting-Out

– Bu yapı içinde farklı bir sınai organizasyon tarzı ortaya çıktı; tüccar kapitalist;
 İplikçiye ham yünü, dokumacıya ipliği temin ediyor
 Sermaye yoğun nitelikte olan işlemleri doğrudan kendi kontrolünde gerçekleştiriyor
 Kırsal kesimde çalışan esnaf ile pazar arasındaki bağı meydana getiriyor
 Esnafı düzenli aralıklarla dolaşarak hammaddeyi dağıtıyor, mamulleri topluyordu

– Modern kapitalizmin ilk tezahürü olan ve Putting-Out Sistemi olarak adlandırılan bu düzenlemede;
 Esnaf, tüccar için çalışıyor
 Tüccar hammaddeyi temin ediyor
 İş için parça başına ücret ödüyordu

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

You may also like...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir