İktisat Teorisi Püf Notları

Dersane notlarımdan son değişiklikleri kapsayacak biçimde hazırlanmıştır.

Ünite -1

**Altı çizili ve parantez içindeki yerleri kolayca akılda kalsın diye kodladım.

*İktisadın çalışma alanı :
– İktisadi olaylar ( hareket olacak) : üretim,tüketim,alış veriş, ticaret,bölüşüm,borçlanma v.b.
-İktisadi miktarlar (neden ortaya çıkmış? ) : büyüklük,küçüklük,etkileyen nedenler
-İktisadi organizasyonlar : Kurum ve organizasyonlar

*İktisadın y(o)rum görevi : (Ö)zel görevidir. Analiz vardır.Kurallar yapısı ; yani kuram ortaya koyulur. Çünkü ; Kuransız gerçek anlamsızdır. ( bu sözün anlamı şudur ; gerçeğin nedenini bilmiyorsak araştırma yapmak ,kurallar ortaya koymak anlamsızdır.

*İktisat = Kıt kaynaklar olacak + akılcı insan davranışları (homo economicus) olacak.
Seçenekleri ortaya koyar, karar vermez. Arkadaşlık,yurtseverlik gibi konularla ilgilenmez.

Homo economicus gerçek hayatta görülmeyen, mükemmel olan ve bu kişiliğe sahip , asla hata yapmayan insanlardır. Bu nedenlerle varsayımsaldır.

*Mantıksal akıl yürütme yöntemi :gerçeklerin değişmesi halinde  sonuçlar nasıl değişecek sorusuyla mantıksal akıl yürütmeler yapar. En önemli yöntemdir. En önemli araçlarından biri matematiktir.

Ekonomik bir model kafada canlandırılır ve genişletilerek gerçek yaşama yakın bir görünüm elde edilir.
*(is)tatistiksel yöntem : Geçm(iş)te derlenmiş veriler arasında kurallar bulmaya ve yorum yapmaya çalışır.
-Doğal bilimlerdeki kontrollü deneylerin sosyal bilimlerdeki kötü ikamesidir. ( Yani; iktisatta deney olmadığı için sosyal olaylar düşünülür ve deney yerine kullanılır)
-Sonuçları yaklaşık değerlerdir, kesin sonuçlar veremez. ( İktisatta hiçbir zaman kesinlik yoktur!)
– İncelediğimiz değişkenin dışında kalan değişkenler mutlaka değişecektir. ( Buna engel olmamız mümkün değildir.)
-Mantıksal akıl yürütmenin tamamlayıcısıdır( sınavlarda genelde en çok sorulan maddedir)

*Fonksiyonel ilişki
Q= Miktar d=Talep P= Fiyat / Talep fonksiyonu = Qd=f(P)
P(fiyat) her zaman bağımsız , d(Talep) her zaman bağımlı değişkendir. Talep fonksiyonunun bize anlattığı şey , bu fonksiyonun kapalı gösterimde olduğudur .
Qd=50+2P  Fonksiyon artan / Açık gösterimdedir Qd=50-2P  Fonksiyon azalan/Açık gösterimdedir

*Bir fonksiyonel ilişkide 3 farklı anlatım yolu vardır:
– Sözel
-Çizimle anlatım( Geometrik ya da Grafiksel )
-Cebirsel anlatım  En kısa , zahmetsiz ve yoruma yer bırakmayan anlatımdır.

*Değişkenler:
-Dışsal(Eksojen) değişken : Değeri modelin dışında belirlenir
-İçsel(Endojen) değişken: Değeri modelin içinde belirlenir
-Stok değişken: Zamanı şu an durdurduğumuzda söyleyebileceğimiz,hazır,birikmiş,hemen değişmeyen değişkenlerdir. Zamanın belli bir anında ölçülür. Örn: Servet,Dış borç;Sermaye,Maden
-Akım değişkeneğeri sürekli değişir, hazır değildir, hemen söylenemez. Belli bir zaman dilimi söylenmelidir. Örn: Aylık,yıllık,günlük,milli,saniye,saat kavramları ile ifade edilir. Gelir, Servet stok, GSMH,GSYİH.

*Fonksiyon çiziminde ve yorumunda dikkat edilecek noktalar :
-Her çizimin başlığı olmalı
-Eksenlerin isimleri yazılmalı
-Eksenlerin değerleri yazılmalı
-Fonksiyonu ifade eden eğri bulunmalıdır

*Değerler:
– Toplam değer  T pxq
-Ortalama değer A “başına düşen” olarak ifade edilir . Örn: bir birim başına düşen… TR/q
-Marjinal değer M “bir birim artırdığımızda..” ve “mevcut değiştiğinde toplamda meydana gelen değişiklik.” ∆TR/∆q ∆= değişimi ifade eder

* Fiyat (P) her zaman bağımsız, Miktar (Q) her zaman bağımlı değişkendir!!!!

*C= Tüketimi ifade eder. Bir fonksiyonun başında C varsa bağımlı değişken odur.Fonksiyonun sonunda bir harf varsa Örneğin : ( C= 100+0,20 Y ) gibi Y= bağımsız değişkendir.

*Azalan fonksiyon demek ters yönlü ilişki demektir. Örneğin bir X ve Y düşünelim. X artarsa (↑) , Y azalır (↓)

*Artan fonksiyon aynı yönlü ilişki demektir. Yani X artarsa (↑) , Y de artar (↑ )

Ünite-2

*İhtiyaç: Karşılandığında haz, karşılanmadığında elem doyumsuzluk verir. ( örn: su içmek)

*Fayda : Malların ihtiyacı giderme özelliğidir. (örn: su içince elde edilen şey)

*Tüketici : Mal tüketen kişidir.

*Mal: İnsan ihtiyaçlarını karşılayan her türlü fiziki varlık ve hizmetlerdir.

*Mal kümesi:

-n gibi sonlu (sayılabilir) mal ve hizmetlerden oluşur . n< ∞
-en az sıfır en çok sonsuz miktarda tüketilir. Yani alttan sıfırla sınırlı üstten sınırsızdır. Bu durum bize, hiçbir malın tüketiminin negatif değer alamayacağını söyler. 0≤x ≤∞

*İktisadi alıcılık ( Homo Economicus):
(Bu bölümü çalışırken olayları hikayeleştirdim. Bence çok işe yaradı  )

Geçen ünitede Homo Economicus ların mükemmel yapıya ve karaktere sahip , asla hata yapmayan , analiz ve araştırma yapan kişiler olduğunu söylemiştik. Şimdi de bazı özelliklerini belirtelim :
1) Tam bilgiye (Enformasyona sahiptirler) : Yani piyasada her şeyi bilirler. Ben bunu “ Ne,Nerede,Kaça ?” cılar olarak adlandırdım. Ve böyle çalıştım. Ne ,nerede,kaça? Hepsini biliyorlar çünkü 
2) Seçici olma : Adı üstünde; yani seçim yapıyorlar. Bu yüzden de “doyumsuzlar”
3) Çoğu aza tercih etme : Yani fazla olanı tercih ediyorlar. ( Bu özellikleriyle bu iki maddeye ‘doyumsuzluk varsayımı da denir’ )
4) Tercihler arası tutarlı olma: Genel olarak şöyle anlatılır  A> B ve B>C ise A>C olmalıdır. Örneğin siz Sinemaya gitmeyi > Kitap okumaya , Kitap okumayı da > Ders çalışmaya tercih ediyorsanız , Sinemaya gitmeyi > Ders çalışmaya tercih etmelisiniz. Bu maddeye “tutarlılık varsayımı” ve “tercihler arası geçişkenlik varsayımı” denir.

*Fayda fonksiyonunu çalışırken konuyu sevimli hale getirebilmek için Ordinalistlere de kendi içimde ( sözelciler ) dedim . Aynı okuldaki gibi sayısalcı- sözelci rekabeti olsun diye. Ama siz ,Ordinalistlerin “Sırasalcılar” olduğunu bilin ve espriyi içinizden yapın 

*****Ordinalist amcalar Kardinalist amcalar ne yaparsa tersini yaparlar !!!

Kardinalistler (Sayısalcılar ) Ordinalistler (Sırasalcılar)

– Gossen,Jevons,Walras -Antonelli, Edgeworth ,İvring Fisher
( Antonelli Ege’de Fish avlar )
-Fayda sayılabilir ( util) – Fayda sayılamaz, sıralanır
-Fayda toplanabilir – Fayda toplanamaz
-Fayda objektiftir – Fayda subjektiftir
-Birlikte ve ayrı ayrı kullanımda fark yok -Fark var

*Fayda Fonksiyonu: Tüketicinin tükettiği malla tüketimden sağladığı fayda arasındaki ilişkiyi gösteren fonksiyondur.Özellikleri :
1) Fayda fonksiyonu Artan bir fonksiyondur.
2)Tüketim miktarı sabitken (C) , Tüketim miktarı artarsa toplam fayda azalarak artar
3)Her bireyin fayda fonksiyonu farklıdır. Bu nedenle bireyler arası fayda karşılaştırması yapılamaz.
4)Fayda fonksiyonları sürekli ve iki kez türevi alınabilir fonksiyonlar olmalıdır.

*

I.Bölgede: MU (marjinal fayda) Pozitif ve azalıyorken (+↓) , Toplam fayda (TU) azalarak artar (↓ ↑ )
II.Bölgede : Marjinal Fayda (MU) 0 iken , Toplam fayda (TU) Maksimum olur (çan eğrisinin tepe noktası)
III:Bölgede : Marjinal fayda (MU) negatifken (-) , Toplam fayda (TU) azalır. (↓ )

*Azalan marjinal Fayda İlkesi : Diğer malların tüketim miktarı sabitken ( ceteris paribus) , tek bir malın tüketim miktarı artarsa , Toplam fayda (TU) azalarak artar. (↓ ↑ )
MU= ∆TU/∆q ∆= değişimi ifade eder
TU2-TU1/ Q2-Q1 2 2. fiyat (son fiyat) / 1 1. fiyat (ilk fiyat)

Farksızlık ( Eş fayda ) eğrileri : Aynı fayda düzeyini gösteren farklı mal bileşimlerinin geometrik yeridir. Araştırmasını Hicks yapmıştır. *** Akılda kalması açısından ben bu eğrilere fa-fa ( farksızlık-fayda)eğrileri dedim. Özellikleri:
1)Üzerlerindeki her nokta AYNI üretim düzeyini gösterir.
2)Negatif eğimlidirler. X artarsa (↑) , Y azalır (↓)
3)Orijine göre DIŞ BÜKEY dirler. ( Azalan Marjinal İkame Oranı –MRS- ) NOT: Dış bükey ifadesi görünce aklımıza “Azalan” ifadesini getirmeliyiz.Dış bükey olmak demek orijinde içe kıvrılan demektir. İç bükey olmak orijinde dışa kıvrılan demektir. ( “artan” ifadesini aklımıza getirmeliyiz )
4)Orijinden uzaklaştıkça daha yüksek fayda düzeyini gösterirler.
5)Birbirlerini ve eksenleri kesmezler.

Neden negatif eğimlidirler ? Çünkü; aynı fayda düzeyinde kalabilmek için biri artırılırsa diğeri azaltılır.

*Marjinal İkame Oranı (MRS) : hep – çıkar. Miktar ( en son söylenen ) her zaman üste yazılır. Bir malın tüketimi ‘1 birim artırıldığında’ diğer maldan kaç tane vazgeçildiğini gösteren orandır. MRS= ∆Y/∆X = Y2-Y1/ X2-X1

*Özel farksızlık eğrileri:
1. Artan Marjinal İkame oranı(MRS) Orijine İçbükey ( D ye benzer) bir eğridir. Vazgeçiş oranı giderek artar .Bağımlılık yapıcı maddeler için geçerlidir. Yatay eksende Eroin , Dikey eksende Esrar.
2. Sabit marjinal ikame oranı (MRS) Sol yukarıdan sağ aşağıya doğru inen negatif eğimli düz bir doğrudur.Vazgeçiş oranları aynıdır. Ekmek ve Pasta örneğini kullandık.Yatay eksende ekmek, dikey eksende pasta.

3.MRS=0 (Tamamlayıcı mal/ Birlikte Kullanılan mal) Dik açı yapıp eksenlere paralel uzanırlar.Ayakkabının sol teki ve sağ teki en çok kullanılan örneklerdendir.Yatay eksende ayakkabının sol teki Dikey eksende sağ teki olacaktır.

*Bütçe Kısıtı: Tüketicinin bütün parasını kullanarak tüketebileceği mal bileşimlerini gösteren doğrudur.

M= Bütçe anlamına gelir. M=X. PX + Y. PY => y= M/ PY – PX / PY .X

* Sol yukarıdan sağ aşağıya doğru çizilmiş bir eğri düşünelim. Eğrimiz yatay ve dikey eksenlerdeki X ve Y noktalarını kesecek. Eğri içinde ve dışında bir A ve B noktası olduğunu varsayalım.X ve Y noktalarında tüm para X ‘e ve Y’ye harcanmıştır. A noktasında param artmış ( yani elimde para kalmış) B noktasında ise tüketim olanaksız hale gelmiştir)

* Tüketici Dengesi (Fayda Maksimizasyonu): Tüketici dengesi ,farksızlık eğrisinin bütçe kısıtına teğet olduğu noktada oluşur.Her mala harcanan “son liraların” sağladığı marjinal faydalar birbirine eşit olmalıdır

Denge C noktasında sağlanmıştır.

*Tüketici dengesinin değişmesi
1.Zevk ve tercihlerin değişmesi: Sol yukarıdan sağ aşağıya inen doğru üzerinde sağa yatık U biçimli iki eğri bulunmaktadır. Yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya bütün kaymalarda “ZEVK VE TERCİHLER” Değişmiştir. Farksızlık eğrisi hangi mal eksenine daha yakınsa tüketici o malı tercih ediyordur.
2. Mal fiyatlarının değişmesi: Sol yukarıdan sağ aşağıya inen doğrunun önünde ve bu doğruya bitişik, üçgen oluşturacak biçimde bir doğrudaha vardır. Eğer doğruda içeri doğru kayma varsa yatay eksendeki ürünün fiyatı artmış , Dışa doğru kayma varsa fiyat azalmıştır. Bu doğrularla Fiyat Tüketim Eğrilerini  Fte. Den hareketle Bireysel Talep eğrileri oluşur. Ben bu eğrilere Fener Bahçe Eğrileri diyorum. F(Fiyat) , B(Bireyseli) ‘yi tamamlamalıdır. **Eğer soruda  Fiyat+ Geometrik yer derse FTE(Fiy.Tük.Eğr) / Fiyat+Tüketim miktarı derse BTE ( Birysl.Talep Eğr)soruluyordur.
3. Bütçenin değişmesi: Sol yukarıdan sağ aşağıya inen doğrunun önünde ve bu doğruya paralel bir doğru daha vardır. Eğer dışa doğru kayma varsa sermayem artmış,içe doğru kayma varsa sermaye azalmıştır. Bu doğrular yardımıyla Gelir Tüketim Eğrisi / GTE Den hareketle Engel eğrisi oluşur. Ben bu eğrilere Gel-gel eğrisi adını verdim ( Gelir-Engelleri aşar)**Eğer soruda  Gelir+geometrik yer derse GTE (gelir Tüketim Eğr.) / Sadece gelir derse  Engel eğrisi soruluyordur.

*Bir malın fiyatı arttığında talep miktarının azalmasının iki nedeni vardır :
-İkame etkisi: Bir malın fiyatı artarsa diğer malların fiyatı ucuzlar ve söz konusu mala talep azalır.
-Gelir etkisi: Bir malın fiyatı arttığında gelirin satın alma gücü düşeceği için söz konusu mala talep azalır.

**** İkame ve gelir etkisi Talep kanununu açıklamak için kullanılır ( Dikkat! Sınav sorusu olabilir)

Ünite-3

*Talep: Bir malın fiyatı ile tüketim miktarı arasındaki ters yönlü ilişkidir.Bundan dolayı eğri negatif eğimlidir.

*Piyasa talebi : Bireysel talep eğrilerinin yatay toplamıdır. Bu eğriler sol yukarıdan sağ aşağı doğru inen negatif eğimli düz doğrulardan oluşur. Örneğin: Araba piyasasında Tüketici olarak Ali ve Ayşe isimli iki müşteri olsun.Ali’nin araba için ayırdığı para 8 lira ,Ayşe’nin ayırdığı para 5 lira olduğunda piyasa talebi, ( 8+5’ten) 13 lira olacaktır .

*Q= miktar / d=Talep / P =fiyat/ G= Gelir/f= fonksiyon
Qd = f( P; G(elir), PİKAME, PTAMAMLAYICI MAL ) / Qd = her zaman bağımlı değişkendir.

*Talebin fiyat esnekliği ( Talep esnekliği)
• Nokta esnekliği = >
1-eski miktar / 2- yeni miktar
Q2-Q1/ Q1 // P2-P1/P1

•Yay (ark ) esnekliği=>
Q2-Q1/ Q2+Q1
——————-
P2-P1/ P2+P1

***** Eğer soruda Talep esnekliği nedir, esneklik nedir ?  diyorsa Nokta Esnekliği soruluyordur. Yay esnekliğini ayrıca belirtir.
*******Eğer soruda Nispi diyorsa esneklik soruluyordur.
****Bütün esneklik hesaplamalarında, miktar (son verilen) her zaman üste yazılır .Esneklik, duyarlılık demektir.

Tam esnek talep (Є= ∞) : Tüketici fiyattaki değişime karşı talebi tamamen kesmektedir. Yani bu durum bize, fiyat artarsa talebin biteceğini söyler. Yatay eksende miktar ( Q ) , Dikey eksende Fiyat (P) bulunur. Talep eğrimiz (D) Miktara paralel bir doğrudur.

Esnek talep (Є> 1) : Esneklik değeri 1’den büyüktür.Tüketici, fiyattaki değişime karşı yüksek oranda talebini düşürür.
Birim esnek talep (Є=1) : Esneklik 1’e eşittir..Tüketici,fiyattaki değişimle aynı oranda talebini değiştirmektedir.
***Her noktasında Birim esnek olan eğri ikizkenar hiperboldür. ( Talep =1) Orijine göre dışbükey ( dışa bükülmüş) bir eğridir.

İnelastik talep (0<Є<1): Esneklik değeri 0 ile 1 arasındadır. Tüketici, fiyattaki değişime karşı daha düşük oranda talebini değiştirmektedir.
Tam İnelastik talep (Є= 0) : Esneklik değeri 0 dır. Tüketici fiyattaki değişime karşı talebini değiştirmemektedir.yani duyarsızdır. Bu eğrimiz dikey eksene paralel düz bir doğrudan oluşur.

*** Bir eğri ne kadar dikse , o kadar inelastiktir (esnek değildir) ; Ne kadar yatıksa , o kadar esnektir.

* Gelir esnekliği:
-Є G >0 pozitiftir (normal mal)
– Є G<0negatiftir (düşük,giffen, kendi tabirimle ‘aşağılık’ mal  )
– 0<Є G<1  Zorunlu mal
– Є G >1Lüks mal ( 1’i L nin dikey kısmına benzetebiliriz)

*Çapraz fiyat esnekliği:
– Є AB > 0 Pozitif (aynı yönde değişen) İkame veya rakip mallardır
– Є AB < 0Negatif (ters yönde değişen) Tamamlayıcı veya birlikte kullanılan mallardır.

Ünite-4

* Üretim faktörleri
-Emek — > iş gücü–>insan–>ücret
-Serm(a)ye–>makine,araç gereç–>f(a)iz
-Doğal Kay(n)ak–>Toprak,madenler–> Ra(n)t
-Girişimci–> işletmeci–>kar

***Para ürünü yaratmaz, Kiralar ya da satın alır!!!!!!!!!!!!!

*Çok kısa dönem: sadece elde bulunan malların satışına izin verir ( L=emek,K=sermaye sabit)
*Kısa dönem:sadece tek bir dirdi değişken,diğerleri sabit (L=emek değişken ,K=sabit)
*Uzun dönem: tüm girdile değişkendir ( L=emek,K0sermaye değişken)

*Sabit girdi: Miktarı değişmeyen girdi
*değişken girdi:miktarı değişir
*Teknoloji:Hangi girdi,ne oranda kullanılıp ,ne kadar üretim yapılacağını anlatır.

Toplam fiziki ürün: TPP –> eldeki işçi miktarıyla yapılan toplam üretim
Ortalama fiziki ürün –>APP TPP/L “bir işçi başın düşen”üretim
marjinal fiziki ürün–>MPP ∆TPP/∆L = Toplam değişimi ,miktarın değişimine böleriz
*1)Toplam fiziki Ürün(TPP) , 2)Ortalama Fiziki ürün (APP) ve Marjinal fiziki ürün(MPP) ; ( 1. ve 2.grup eğriler) alt alta olmak üzere :
-MPP artarken (↑), TPP artarak artar (↑↑)
-MPP pozitif azalıyorken (+ ↓) ,TPP azalarak artar (↓↑ )
-MPP = 0 İken TPP maksimum
-MPP negatifken (-) , TPP azalır (↓ )

***** APP ve MPP birbirini aynı yönde takip eden eğrilerdir.
-APP artarken (↑ ) MPP, APP den büyüktür
-APP azalırken (↓ ) MPP,APP den küçüktür.
-APP nin maksimum ve minimum noktalarında MPP, APP ‘yi keser.

**işçi miktarı 0 iken TPP de 0 olacağı için TPP eğrisi her zaman orijinden başlar!!!

**Uzun dönemde azalan verimler yasası söz konusu değildir.!!

*Ölçek ekonomileri :

Ölçek ekonomisi denilince aklımıza firmanın büyümesini getirmeliyiz.(Girdi miktarını sabit (5) kabul ediyoruz )

-Ölçeğe göre artan getirinin fonksiyonunda mutlaka bir artış olacaktır. Örn: L işçi sayısını , K sermaye (makine ) yi gösteriyorken : 5x(2L,1K)= 10×10 yani sabit girdi ile (5) üretim 10 kat olur
-Ölçeğe göre azalan getirinin fonksiyonunda mutlaka bir azalış olacaktır . Örn: L işçi sayısını , K sermaye (makine ) yi gösteriyorken : 5x(2L,1K)=2×10 yani sabit girdi ile (5) , üretim 2 kat olur
-Ölçeğe göre sabit getirinin fonksiyonunda aynı oran olacaktır. Örn: L işçi sayısını , K sermaye (makine ) yi gösteriyorken : 5x(2L,1K)=5×10 sabit girdi ile üretim aynı oranda olacaktır.
**ölçeğe göre getiri demek :Teknoloji ve girdi oranı sabit olmak koşulu ile girdi artarken (↑), üretim hangi hızla artar?

*Eş ürün eğrileri: Aynı üretim düzeyini gösteren farklı girdi bileşimlerinin geometrik yeridir.Ben bu eğrilere ür-ür eğrileri adnı verdim ( Ürün-üretim)

Bu eğriler özellik itibariyle farksızlık eğrileriyle benzeşir. Tek bir nokta haricinde diğer bütün özellikleri aynıdır. Ayrıldıkları nokta; orijine göre dışbükeylikte Azalan Marjinal Teknik İkame Oranı (MRTS) koşulu geçerlidir.

Marjinal Teknik İkame Oranı(MRTS) nedir? : Bir girdinin , 1 birim daha fazla kullanılması için diğer girdiden ne kadar vazgeçildiğini gösteren orandır.

MRTS= – ∆K / ∆L ( L= emek , K= sermaye)

*Artan MRTS: Çan eğrisi biçiminde D ye benzer bir eğridir. Orijine içbükeydir. Artan oranda vazgeçiş vardır.
*Sabit MRTS:Sol yukarıdan sağ aşağıya inen negatif eğimli düz bir doğrudur. En çok kullanılan örneklerden biri: Yatay eksende elektrik, Dikey eksende Doğalgaz olduğunun var sayılmasıdır.Sabit oranda vazgeçiş vardır.
*MRTS=0 ik açı yapıp eksenlere paralel uzanan doğrulardan oluşur.örnek olarak Yatay eksende un dikey eksende su olduğunu kabul ederiz.

*Maliyet Kısıtı: Bütçe Kısıtı ile aynı mantıkta işler. Maliyet Kısıtı: Eldeki maliyet olanaklarının hepsi kullanılarak, kullanılabilecek girdi bileşimlerini gösterir.
Sol yukarıdan sağa aşağı doğru inen negatif eğimli düz bir doğrunun , yatay ve dikey eksenleri kestiğini farz edelim. Yatay eksende bir L(emek) ve dikey eksende de K(sermaye) noktası olsun .Doğrunun içte kalan kısmında bir A noktası ve dışta kalan kısmında da bir B noktası olsun. Doğrunun kestiği L ve K eksenlerinde elimdeki tüm para L’ ye Ve K’ ya harcanmıştır.A noktasında param artmış (elimdeki maliyet olanaklarının hepsini kullanmamışım) B noktasında ise Maliyetim yetersiz( Kullanılması olanaksız bölge)dir.

*Denge noktası eş ürün eğrilerinin maliyet kısıtına teğet olduğu nokta olan
( C noktamız) ‘da sağlanmıştır.

*Teknolojinin değişmesi : Sol yukarıdan sağ aşağıya inen doğru üzerinde U biçimli iki eğri olsun.yatay eksende Emek yoğun teknoloji ( L noktası) , Dikey eksende sermaye yoğun teknoloji ( K noktası) vardır. Hangi yönde kayma varsa o teknoloji benimsenmiştir.
*Girdi fiyatlarının değişmesi: Sol yukarıdan sağ aşağıya inen doğrunun önünde, bu doğruya bitişik ve üçgen oluşturacak biçimde bir doğru daha vardır. İçe doğru kayma varsa (Sol kısım) işçi fiyatları artmış, dışa doğru kayma varsa (sağ kısım) fiyatlar azalmıştır.

*Maliyet olanaklarının değişmesi: Sol yukarıdan sağ aşağıya inen doğrunun önünde, bu doğruya paralel bir doğru daha vardır. Dışa kayma varsa maliyet olanaklarım artmış, İçe doğru kayma varsa olanaklarım azalmıştır.

**Maliyet olanaklarının değişmesi maliyet kısıtını paralel olarak kaydırır.

*Genişleme yolu:Farklı maliyet noktalarından oluşan yeni üretici noktalarının geometrik yeridir.

**teknolojinin ve girdi fiyatlarının değişimi genişleme yolunun şeklini değiştirir.

**Eğer soruda:
* teğet,türev derse ; marjinal soruluyordur.
Orijinden başlayan derse ; ortalama soruluyordur.

*Optimal demek ; denge demektir olabilecek en iyi noktayı gösterir.
*Katlanılan maliyet; firmanın üretim için cebine fazla para koymasıdır.

*Toplam fiziki ürünün TPP azalma koşulu MPP nin negatif olmasıdır.
*Üretim miktarından bağımsız derse Sabit maliyet , Üretime başlayan (başlanan) derse Değişir maliyet soruluyordur.

*Maliyetle verim ters orantılıdır.

Ünite-5

*Maliyet para demektir.

*Kısa dönem maliyetler:

TC= Toplam maliyet / TFC= Toplam sabit maliyet / TVC= toplam değişir maliyet NK= Normal kar

**TC=TFC+TVC+NK
*Toplam Maliyet( TC) : Firmanın elindeki girdilerle yaptığı maliyettir.
*Toplam Sabit Maliyet(TFC) ( püf: T ve F ( F yi B ‘ye benzetirsek) Üretimden Tamamen Bağımsız olan maliyetlerdir. Makine,demirbaş,binalara ait ödemeler,amortisman,kira,idari personel aylıkları,sigorta primleri. Yataya paralel bir doğrudur.
*Toplam değişir Maliyet (TVC) ( püf: T ve V( v , içine altın atılan bir kova ve altın arttıkça artıyor) Üretim Arttıkça artan maliyetlerdir.işçilik,hammadde,enerji. Firma hiç üretim yapmazsa TVC=0
*Normal Kar : Asgari kardır
*Ortalama sabit maliyet(AFC): “bir birim başına düşen” + sabit maliyetlerdir. Örn parça başı üretim.
*Ortalama değişir maliyet(AVC): “bir birim başına düşen”+değişir maliyetlerdir. TVC/Q.Eğrimiz başlangıçta hızla artar,miktar arttıkça hızı yavaşlar.
*Ortalama Toplam maliyet(ATC-AC) “bir birim başına düşen” +toplam maliyetlerdir.
Formülümüz çok çok önemlidir:**TC/Q Ya da TFC+TVC/Q ya da **AFC+AVC yıldızlılar çok iyi bilinmelidir.
*Marjinal maliyet(MC): Son birimin toplam maliyette yarattığı değişimdir. ∆TC/∆Q

**ATC VE AVC önce azalan sonra artan eğrilerdir.ATC VE AVC arasındaki fark zamanla azaldığı için eğriler zamanla birbirine yaklaşır.
*AFC Orijine dışbükey (azalan) bir eğridir
**TVC ve TC eğrilerinin önce azalarak,sonra artarak artmasının nedeni AZALAN VERİMLER YASASI dır.
**Aynı eğrilerin U Biçimli olmasının nedeni de AZALAN VERİMLER YASASI dır.
*Toplam maliyetler asla azalmaz
*Ortalama maliyet eğrileri (ATC/AVC),marjinal maliyeti(MC) minimum noktalarında keser.
** Ortalama toplam maliyet eğrileri için (ATC) firma hiç üretim yapmazsa TC;TFC kadardır.

*Kapasite Sorunu:
-Tam kapasite: firmanın minimum(en düşük)maliyetle yaptığı üretimdir.örn:600
-Atıl (eksik) kapasite:Firmanın tam kapasitenin altında yaptığı üretimdir.Örn:400
-Aşırı(kapasite üstü) kapasite:Tam kapasitenin üzerinde yapılan üretimdir.Örn:900
-Maksimum kapasite: Üretebileceği en yüksek üretimdir.Örn:1000

*uzun dönem ortalama maliyet(LRATC): yatay eksene paralel geniş dış bükey bir eğridir.1)Azalarak başlar,2)sabit devam eder ve 3)artarak sürer.
1.bölgede artan getiri varsayımıyla azalan maliyet
2.bölgede sabit getiriyle paralel
3.bölgede azalan getiriyle artan maliyet söz konusudur.

Bu eğri kısa dönem ortalama maliyet eğrilerini bir zarf gibi içine alır. Girdilerin bileşim oranı değişmez.
**Eğrinin başındaki LR , “Long Run” dan gelmektedir. Yani uzun koşu,uzun soluk,uzun dönem olarak çevrilebilir.

*Uzun dönem marjinal maliyet(LRMC): Firmanın üretim kapasitesini 1 birim artırdığında toplam maliyetlerde oluşan değişimdir.

***LRMC,LRATC yi minimum noktasında keser.

**Uzun dönem hangi koşuldaysa kısa dönem de o koşulu sağlar
***LRATC nin U şeklinde olmasının nedeni firmanın önce artan,sonra sabit, en son da azalan getiriyle çalışmasıdır.

**Pozitif ölçek ekonomileri derse eğri AŞAĞI,
Negatif ölçek ekonomileri derse eğri YUKARI kayar!!!!!!!!!!!!!!!!!!

**Kısa dönem soruluyorsa – Azalan verimler kanunu,
Uzun dönem soruluyorsa -Ölçeğe göre getiri

Ünite-6

*Piyasa,üreticinin (Arz) ve Tüketicinin ( Talep) karşılaştığı yerdir.
*Tam rekabet piyasası gerçek hayatta pek görülmez
*Mükemmel rekabet vardır.
*** Bir piyasada satıcı çoksa piyasaya giriş serbest demektir!!!!!

*Özellikleri:
-Atomize olma : Çok sayıda alıcı ve satıcı vardır ( atom kadar çoklar)
-Homojen mal: aynı türde mallardır.Hiçbir malın diğerlerinden farkı yoktur.***Bu nedenle , bu piyasada reklama gerek yoktur. (önemlidir)
-Şeffaflık : Tam bilgiye sahip olmaktır.Piyasadaki her şey bilinir.
-Mobilite: ( Mobil den akılda kalabilir/ Mobil= hareket) Piyasada hareketlilik vardır. Bu nedenle piyasada Tek fiyat geçerlidir.

**Uzun dönemde firmalar sadece normal kar ederler!!
***Atomize olma ve Homojen mal özellikleri bir arada düşünüldüğünde ; Alıcı ve satıcıların FİYAT ÜZERİNDE SÖZ HAKKI YOKTUR!!!!!

**Yatay eksende Miktar (Q) , Dikey eksende Fiyat (P) olmak üzere , içeride büyük bir çarpı (X ) işareti olduğunu düşünelim. Arz (S), (çarpının yukarı ucu – XS),Talep (D) (çarpının aşağı ucu – XD ) , çarpının orta noktası da denge noktasıdır. Yukarı kısımda oluşacak üçgene Arz fazlası (Artık) , Aşağı kısımda oluşacak üçgene Talep fazlası (kıtlık) adı verilir.

**Tüketici rantı ( Tüketici- talep edendir=satın alandır) : Tüketicinin, bir malı satın almaya razı olduğu fiyatla ,gerçekte ödediği fiyat(denge fiyatı) arasındaki farktır.Talep eğrisiyle denge fiyatı arasındaki üçgendir. ( yukarıda kalan parçadır)

**Üretici rantı (Üretici – arz edendir=satandır) ; Üreticinin bir malı satmaya razı olduğu fiyatla, gerçekte sattığı fiyat (denge fiyatı) arasındaki farktır. (aşağıda kalan parçadır)

*R=hasılat (gelir)
-Toplam hasılat(gelir) (TR)= Firmanın satışlardan elde ettiği toplam paradır. P x q (fiyat x miktar)
-Ortalama hasılat (AR) “bir birim başına düşen” hasılattır. TR/Q= PXQ/Q=P
-Marjinal hasılat (MR) “son br satışın” toplam hasılatta yarattığı değişmedir.∆TR/∆ Q

****Bilinmesi gereken en önemli formül : D=P=AR=MR
**Eğim =P dir ve orijinden başlar.

*Kısa dönem firma dengesi ( Maksimum kar- minimum zarar)
-Toplam kar (TP) = TR-TC
-Ortalama kar (AP)= AR-AC
-Marjinal kar(MP)= MR- MC

TC>TR , AC>AR ( C ve R harflerini kodlayıp “acar” dedim ) – ZARAR
TR>TC, AR> AC ( R ve C harflerini kodlayıp “raca” dedim ) –KAR
TR = TC , AR= AC – BAŞABAŞ NOKTASI

***Denge derse MR= MC

*** Kısa dönem arz eğrisi:
-P=AVC – KAPANMA NOKTASI(önemlidir soru çıkma ihtimali yüksek)
-P=ATC-NORMAL KAR(önemlidir soru çıkma ihtimali yüksek)
-P>ATC –AŞIRI KAR

***Kısa dönem arz eğrisi AVC üzerindeki MC eğrisidir!!!!!!!!
**MR=MC=ACMİNİMUM=P -Uzun dönem denge koşuludur.!!!!!!!!

Ünite-7

Monopol(tekel) piyasa:Tek satıcının olduğu piyasadır.Eğrisi,piyasa talep eğrisiyle aynıdır ve negatif eğimlidir.

***Eğer soruda;
…OPOL derse – alıcı sayısı çok
…OPSON derse satıcı sayısı çoktur.

**Fiyat artarsa talep azalır, çümkü firma satışı artırabilmek için fiyatı düşürmek zorundadır!!!
**Tam rekabet piyasasında D=P=AR=MR koşulu geçerliyken,eksik piyasalarda ( monopo,oligopol,monopolcü rekabet) D=P=AR>MR KOŞULU GEÇERLİDİR!!!! (Dikkat önemlidir)

***Eksik rekabet piyasalarında MR’ın Talep (D) ,Fiyat (P) ve ortalama hasılattan (AR) küçük olmasının nedeni FİRMANIN SATIŞINI ARTIRABİLMEK İÇİN FİYATI DÜŞÜRMEK ZORUNDA OLUŞUDUR!!!!!!

**Monopol piyasada toplam hasılat eğrisi (TR) ÇAN EĞRİSİ biçimindedir
Monopolcü firma,ASLA üretimini marj.hasılatın (MR) negatif olduğu , yani; toplam hasılatın azalmaya başlaığı seviyeye taşımaz!!! (Bu, satış yapmak için üste para verildiği anlamına gelir.)
**En fazla MR=0,TR= maksimum olduğu yere kadar üretim yapılır.

TC>TR , AC>AR ( C ve R harflerini kodlayıp “acar” dedim ) – ZARAR
TR>TC, AR> AC ( R ve C harflerini kodlayıp “raca” dedim ) –KAR
TR = TC , AR= AC – BAŞABAŞ NOKTASI

***Denge derse MR= MC

Doğal monopol:Bir firmanın,iki ya da daha fazla firmadan daha “düşük” maliyetle üretim yapmasıdır.

Oluşma koşulları:
-FİRMANIN ÖLÇEĞE GÖRE ARTAN GETİRİYLE(sürekli azalan ortalama maliyetle) çalışması.(ölçek ekonomileri)
-PATENT UYGULAMALARI
-KNOW-HOW(nasıl yapılacağını bilmek olarak çevriliyor)SAHİBİ OLMAK
-BİR DOĞAL KAYNAĞA SAHİP OLMAK

**Firma, bir malı satmak için farklı fiyat uygulaması yapmalıdır
Bu,3 şekilde gerçekleşir:
-piyasa alt bölümlere ayrılabilmeli (zengin-fakir)
-Piyasa bölümlere ayrılırken ciddi bir marj.maliyet olmamalı
-farklı talep esnekliklerine sahip müşteriler belirlenmelidir (tam-öğrenci)

***Eleştiriler:
-kaynak dağılımında etkinliğin bozulması: firmaların özellikle üretimi kısıp malı yüksek fiyattan satmaları
-kaynak israfı:reklam yapılması
-gelir dağılımının bozulması:Uzun dönemde normal karın olduğu piyasalarda geçerli değildir (örn.monopolcü rekabet)

**Monopson piyasa: Tek alıcının olduğu piyasa türü.Monopsoncunun tek amacı kar maksimizasyonudur.Örnevlet (şeker pancarı.çay.tütün piyasaları)

**İki yanlı tekel: Bir alıcı ve bir satıcı vardır. Dengeyi belirleyen tarafların pazarlık güçleridir. Pazarlığın olduğu fiyat aralığına ANLAŞMA BÖLGESİ denir.Örn :işçi-işveren piyasaları (genelde baskın taraf) ,silah üretimi(tek firma )-devlet (baskın taraf)

Ünite-8
Monopolcü(tekelci) rekabet:
**Bu piyasa ilk defa 1933’te Chamberlain tarafından analiz edilmiştir.!!!!!!
Homojenlik hariç tam rekabet varsayımına dayanır.satılan ürünler HOMOJEN DEĞİLDİR. Örn. Diş macunu piyasası
**MONOPOLCÜ REKABET PİYASASI UZUN DÖNEMDE TAM REKABET PİYAYASINA YAKLAŞIR!!!!!!

**Eğer soruda “rekabet” derse satıcı çok yani giriş serbest.
piyasaya giriş serbestse – uzun dönemde normal kar vardır.

**Oligopol piyasa:Az sayıda büyük firmanın faaliyette bulunduğu piyasa türüdür. Firmalar,karşılıklı bağımlılık içindedirler.Örn.otomobil piyasası.
**Firmalardan biri bir strateji yaparsa ,diğeri farklı bir şey yapmak zorundadır .Yoksa,pazar payını kaybeder.

***Az sayıda firma varsa kar maksimumdur!!!!!! Karı dışarıdan gelen firmalarla paylaşmamak için piyasaya girişe engeller getirilmiştir.!!!!!!!!!

***Birinci grup teoriler (Klasik model)
Kilit kelime: “REKABET”

-Cournot modeli: Firmaların birbirinin “üretim” kararından etkilendikleri ancak bağımsız davrandıkları varsayımına dayanır.ÜRETİM DÜZEYİNİ VERİ ALIR.
-**Edgeworth modeli (ejwörth okunuyor) : Firmaların,üretim kapasitelerinin sınırlı olduğu varsayımına dayanır.yani,bir firma TEK BAŞINA ÜRETİM DÜZEYİNİ KARŞILAYAMAZ.
BU MODELDE:
-Fiyat veüretim rekabeti
-Belirli ve sınırlı üretim kapasiteleri
-Üretim maliyeti sınırı vardır
-Denge miktarı ve fiyatı yoktur.
-**Sweezy modeli: Firmalar,birbirlerinin fiyat artırışlarını takip etmezken FİYAT DÜŞÜRÜŞLERİNİ takip ederler. Buna DİRSEKLİ TALEP MODELİ denir.

**Eğer soruda Dirsekli talep modelinin düşünürü/mimarı/ortaya çıkaranı derse- SWEEZY
SWEEZY nin ortaya çıkardığı model derse -DİRSEKLİ TALEP MODELİ (EN ÇOK SORULAN DÜŞÜNÜRLER GENELLİKLE SWEEZY VE EDGEWORTH)
*ikinci Grup teoriler :
Kilit kelime “ANLAŞMA”

1. Fiyat liderliği:
-Büyük firma
-Etken firma
-Anlaşmaya bağlı fiyat liderliği
-Barometrik(en eski) fiyat liderliği
“Büyük-Et-An-Barı” ile hatırlanabilir!!
2.Kartel:Firmalar,fiyat.satış,üretim kararı,satış stratejisi…. gibi konularda tek vücut gibi hareket ederler.

kartellerin anlaşma şekilleri:
-Üretim miktarı
-Fiyat (indirim yok)
-Bölge
-Uzuza ithal-pahalı satış

**Önemlidir,Kartelde :
-Fiyat ve ticaret yasaktır!!
-Rekabette engel vardır!!!
-Pazar kotası alanı
-Standart fiyat
-Ortak kar maksimizasyonu/piyasayı paylaşma görülebilir.

Ünite -9

Bu ünitede bilinmesi gereken birkaç soru var arkadaşlar:

1.Arz edenler HANE HALKLARI ,Talep edenler FİRMALARDIR.
2.Girdi talebi-TÜREV TALEP(türetilmiş talep)
3.Marjinal Ürün hasılatı formülü= MRP(L)=MP(L) XMR
Marjinal ürün değeri formülü = VMP(L) YA DA(MRP(L)= MP(L)XP(x)
4.Rekabet piyasasında emek talebi= MRP(L)=W
5.Monopson Piyasada girdi koşulu = MRPXMFC
Monopsoncu firmanın emek telep eğrisi=ÇİZİLEMEZ
6.Emek talebi= MRP(L) (ARP’nin altında kalan MRP(L) eğrisi)
7.Rekabetçi piyasada “kısa dönemde” MRP(L) eğrisinin NEGATİF olma nedeni-AZALAN VERİMLER YASASI (marj ürün ve marj hasılat azalandır)
8.Kısa dönem girdi eğrisinin negatif olma nedeni -ÜRÜN(ÇIKTI) ETKİSİ
faktör ikame etkisi -UZUN DÖNEMDE GERÇEKLEŞİR (DAHA YATIKTIR)
9.Girdiden bahsederse -EKONOMİK RANT
10.Faktör(emek) arzı TAM ESNEK ise Ekonomik rant SIFIR,
TAM İNELASTİK ise ekonomik rantta YAPILAN TÜM ÖDEMELER GEÇERLİDİR.
11.* emek arz eğrisinin NEGATİF OLMASI İÇİN ,İKAME ETKİSİ (İ.E) < GELİR ETKİSİ (G.E) (boş zaman talebi pozitif)
*emek arz eğrisinin POZİTİF olması için İ.E>G.E
*emek arz eğrisi DÜŞEY EKSENE PARALELSE İ.E=G.E

12.bireyin faydasının maksimize olduğu nnoktada farksızlık eğirisinin eğimi (MRS)- BÜTÇE KISITININ EĞİMİNE EŞİTTİR.
13.Emeğin marj.verimi ARTARSA(malın piyasa fiyatı artarsa) -EMEK TALEP EĞRİSİ SAĞA
Emeğin marj.verimi AZALIRSA(malın piyasa fiyatı düşerse) -EMEK TALEP EĞRİSİ SOLA kayar
14.uzun dönem talep eğrisinin kısa dönem talep eğrisinden daha yatık ve duyarlı olmasının nedeni-Üretim sürecinde girdiler arası ikamenin olmasıdır.

[Toplam:0    Ortalama:0/5]

You may also like...

3 Responses

  1. tin tin dedi ki:

    güzel bir özet olmuş,elinize sağlık teşekkrler 🙂

  2. mehmet inal dedi ki:

    elinize sağlık…
    teş ederim…

  3. yasemin dedi ki:

    aradıklarım ve gorduklerım içinde en ıyısı olmus..emeğinize sağlık..

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir